strona główna
prospekcja lotnicza
prospekcja geofizyczna
prospekcja powierzchniowa
prospekcja geochemiczna
aktualności
odnośniki
 

wprowadzenie
ślady w rzeźbie terenu
zabytki podziemne
wyróżniki
cieniowe
śniegowe i szronowe
zalewowe
glebowe
wegetacyjne
wilgotnościowe
ślady pod wodą
samolot i odbywanie lotów
typy samolotów
lotniska
pogoda i planowanie trasy
wysokości lotu
nawigacja i mapy
sprzęt fotograficzny i technika zdjęciowa
aparaty fotograficzne
obiektywy
filmy
druk zdjęć lotniczych
filtry
technika zdjęciowa
doświadczenia i recepty
trzy filary archeologii lotniczej
doświadczenia polskie
stanowiska archeologiczne w Polsce w fotografii lotniczej Otto Braascha

Ślady w rzeźbie terenu

Starożytne ślady ludzkiej działalności, które doprowadziły do zmiany naturalnej rzeźby terenu i są do dziś uchwytne, traktowane są jako zabytki naziemne. Zaliczają się do nich m. in. kurhany, fosy i wały obronne, drogi z ich nasypami i rowami, wzgórza zamkowe oraz relikty działalności górniczej i rolniczej. Wiele spośród zrujnowanych w ciągu wieków budowli jest obecnie dostrzegalnych tylko częściowo lub niedostrzegalnych zupełnie z powierzchni ziemi. Rycina pokazuje stopniową przemianę budowli obronnej w zabytek naziemny, a wreszcie w zabytek podziemny.

Dopóki występują nawet niewielkie pozostałości w rzeźbie terenu, mogą być one zauważalne z powietrza; dzieje się tak dzięki: padającemu pod małym kątem światłu słonecznemu, tworzącemu obraz z plam oświetlonych i zacienionych (wyróżniki cieniowe); śniegowi (wyróżniki śniegowe); lub częściowemu zalaniu (wyróżniki zalewowe). Zabytki naziemne zachowały się przede wszystkim tam, gdzie nie stosowano (lub stosowano krótko) wczesny pług i późniejsze maszyny rolnicze. Najczęściej można je więc spotkać w starych lasach, gdzie są one jednak (z wyjątkiem rzadkich lasów liściastych w miesiącach zimowych) niemal niedostrzegalne podczas obserwacji powietrznych. Szanse na przetrwanie zabytków i dogodne warunki obserwacji występują ponadto na nizinach nadrzecznych i na wyżynach wykorzystywanych jako łąki i pastwiska - tam obiekty archeologiczne są dobrze widoczne.

Przykładem tego może być widoczny w śniegu szaniec koło Hüfingen-Mundelfingen, w okręgu Schwarzwald-Baar w Badenii Wirtembergii.

 

Późnoceltycki czworokątny szaniec w Hüfingen-Mundelfingen leży na łące, na płaskim, lekko opadającym na wschód w stronę stawu terenie pomiędzy dwiema małymi fosami. Na zdjęciu z 26 lutego 1986 r. szaniec odznacza się wyraźnie dzięki wyróżnikom cieniowym, jest on już niemal zrównany z ziemią i w innych porach roku niejednolita tekstura łąki pozwala go dostrzec tylko wprawnemu oku. Na wale po stronie północno-zachodniej można dostrzec niewyraźną wyrwę, która zapewne oznacza miejsce niegdysiejszej bramy. Na prawej flance ostro odcina się wzniesiona na niewielkim nasypie droga, którą jej budowniczowie zorientowali - jak to zdradza nieznaczna zmiana jej kierunku - według wówczas jeszcze wyraźnie wystającej nad powierzchnią konstrukcji ziemnej. Fot. O. Braasch.

Etapy rozpadu założenia obronnego (a), poprzez stan krótko po zniszczeniu (b), widoczny jeszcze na powierzchni zabytek archeologiczny (c), aż po kompletne zrównanie z ziemią (d). Teraz przebieg fos i rowy palisady są dostrzegalne tylko na zdjęciu lotniczym. Prawie 98% wszystkich bawarskich założeń obronnych z czasów przedśredniowiecznych zachowane jest w stanie d. Wg R. Christlein i O. Braasch, Das unterirdische Bayern, Stuttgart 1982.

Archeologia Niedestrukcyjna | Fundacja Res Publica Multiethnica i Instytut Archeologii i Etnologii PAN
webmaster