Typy samolotów do archeologicznej prospekcji lotniczej

Wybór stosownych samolotów dla archeologii lotniczej uzależniony jest - obok konieczności osiągnięcia najwyższej możliwej wydajności - od koncepcji obsady lotów, tzn. od tego czy do dyspozycji pozostaje jeden czy wielu członków załogi, a także od koncepcji, jaką dana instytucja archeologiczna ma co do archiwizowania i obróbki wyników prospekcji, z czego wynika typ i rozmiary zastosowanego sprzętu fotograficznego. I tak z reguły już zastosowanie aparatu średnioformatowego, a z pewnością użycie wielkoformatowego aparatu do zdjęć lotniczych, wbudowanego w samolot i przeznaczonego do wykonywania serii zdjęć pionowych, pociąga za sobą konieczność użycia załogi przynajmniej dwuosobowej, a co za tym idzie także odpowiednio wielkiego i drogiego samolotu. W Niemczech Służby Ochrony Zabytków Archeologicznych Bawarii i Badenii-Wirtembergii stosują od 1980, względnie 1983 roku, inne, najoszczędniejsze z możliwych podejście: pilot, kierując samolotem jedną ręką, jest jednocześnie obserwatorem i fotografem, a to oznacza, że możliwe jest zastosowanie jedynie poręcznego, automatycznego aparatu małoobrazkowego, ponadto samolot musi spełniać pewne specjalne wymagania. Poniższe uwagi ograniczają się tylko do samolotów przeznaczonych dla takich oszczędnościowych rozwiązań, choć samoloty takie wyjątkowo mogą zabierać jedną lub dwie dodatkowe osoby.

Samolot dla archeologów powietrznych, chcących go prowadzić jedną ręką, spełniać musi następujące wymagania:

• Dobra widoczność, szczególnie w dół, do przodu i na boki. Ten warunek, ważny zarówno przy poszukiwaniach, jak i przy wykonywaniu zdjęć, sprawia, że górnopłaty (samoloty ze skrzydłami przyczepionymi do górnej części kadłuba) z reguły są lepsze od dolnopłatów, przy których skrzydła utrudniają obserwację ziemi w dole.
• Dostatecznie wielkie okna, które można podczas lotu szeroko i bez trudu otwierać, i które pozwalają na wygodne wykonywanie zdjęć, pozostawiając znaczne pole manewru dla aparatu fotograficznego.
• Stabilny lot, dobre właściwości podczas wolnego lotu, wyraźne ostrzeganie w razie zbyt małej prędkości. Szybko i precyzyjnie reagujący ster wysokości, wygodny fotel lotniczy. Te właściwości mają ułatwiać pilotowi zadanie i umożliwiać długotrwałą, wielogodzinną pracę bez zmęczenia. Aby zapewnić cichy, powolny lot nad wrażliwymi na hałas strefami przybrzeżnymi nad Bałtykiem albo w pobliżu osiedli, wskazane byłoby w dalszej perspektywie zastosowanie dodatkowego wyposażenia, takiego jak: układ STOL (short field takeoff and landing kit), regulowane, wielołopatowe śmigło oraz specjalny tłumik.
• Obszerna kabina, z dostateczną liczbą półek w zasięgu ręki, przeznaczonych na aparaty, filmy, mapy i inne przybory.
• Dostateczna prędkość przelotowa, co najmniej 170 km/h, pozwalająca na dotarcie w opłacalnym czasie do odległych terenów poszukiwań. Ładunek paliwa na 8 godzin powolnego lotu poszukiwawczego przy zmniejszonych obrotach silnika, a przynajmniej wystarczający na 4 godziny lotu. Duża pojemność zbiornika paliwa pozwala uniknąć kosztów nieopłacalnego wielokrotnego dolatywania na miejsce badań, a także opłat za lądowania, które trzeba by ponosić przy każdym tankowaniu na którymś z lotnisk w rejonie prac.
• Małe zużycie paliwa, dostosowanie silnika do tańszej i przyjaźniejszej dla środowiska benzyny samochodowej. W krajach Unii Europejskiej najpóźniej w roku 2005 wprowadzony zostanie zakaz używania dotychczas stosowanej ołowiowej benzyny lotniczej.

Listę wymagań spełniają zasadniczo lekkie, 2-4 miejscowe górnopłaty, takie jakie w coraz większej liczbie można wynajmować na godziny również na lotniskach w krajach byłego bloku wschodniego. Na szczególną uwagę zasługują tak zwane nowoczesne ultralekkie samoloty, które dopuszczane są do użytkowania według łagodniejszych norm, i których ekonomiczne silniki pracują na benzynie samochodowej. Te nowoczesne i zasadniczo wydajne samoloty ze względu na ograniczenia masy są tylko dwumiejscowe, i w sytuacji, gdy oba siedzenia są zajęte, niewiele pozostaje miejsca na sprzęt i przybory. Dwumiejscowe motolotnie, które są szczególnie oszczędne w użytkowaniu, dobrze się nadają do krótszych lotów w bliskiej okolicy. Dolnopłaty, u których skrzydła ograniczają widoczność, często nie mają też dość dużych okien by wygodnie z nich fotografować. To zasadniczo wyklucza je przy prowadzeniu bardziej długoterminowych przedsięwzięć.